kayseri escort
Metin Gülbay
  Güncelleme: 25-01-2022 22:17:00   07-02-2021 09:36:00

ATATÜRK: BUGÜNKÜ MANZARAMIZ BİR DİKTATÖR MANZARASIDIR

Atatürk, İsmet Paşa ve Fethi Okyar Yalova'daki köşktedir.

Atatürk Fethi beyden bir muhalif fırka kurmasını istemektedir. Bu fikrini daha önce kendisine açmıştır ancak o gün üçü bir aradadır. Fethi bey biraz tedirgin olur. İkisine hitaben duyduğu kaygıyı anlatmaya başlar: "Temenniye değer olan, her medeni memlekette görüldüğü gibi umumi işlere ait olan münakaşaların şahsiyata intikal etmemesi ve bir nokta hakkında muhalif fikir besleyen iki şahsın birbirine düşman olmamasıdır. Halbuki bizde şimdiye kadar fikir mücadelesi derhal şahsî düşmanlıklara dönüşmüştür."

Atatürk aslında İnönü'ye karşı söylenmiş olan bu sözlere onun yanıt vermesini engellemek için kendisi Fethi beyi yanıtlar: "Bunlara tahammül edeceğiz. Başka çare yoktur. Bugünkü manzaramız aşağı yukarı bir diktatör manzarasıdır. Vakıa bir meclis vardır. Fakat dahilde ve hariçte bize diktatör nazarıyla bakıyorlar. Geçen sene Ankara'yı ziyaret eden Alman yazarlarından Emil Ludwig idare şeklimiz hakkında tuhaf sualler sormuş ve diktatörlüğümüze hükmederek geri dönmüş ve bu kanaatini da yazmıştır. Halbuki ben cumhuriyeti şahsî menfaatim için yapmadım. Hepimiz fâniyiz. Ben öldükten sonra arkamda kalacak müessese bir istibdat müessesesidir. Ben ise millete miras olarak bir istibdat müessesesi bırakmak ve tarihe o suretle geçmek istemiyorum. Bütün müşküllere katlanacağız. Sizin dostluğunuza, ahlakınıza, malumatınıza itimadım vardır. Mesele memlekette cumhuriyetin şahısların hayatına bağlı kalmayarak kökleşmesidir. Siz bu işi üzerinize almalısınız."

Ali Fethi Okyar, 1930'lu yıllarda.

Atatürk de yönetiminin bir diktatörlük olduğunun farkındadır. Bunun böyle görünmesini istememektedir ama muhalif bir fırkanın kurulmasını da bizzat kendisi yapmak istemektedir. Bunu bu yolla yapmanın diktatörlük görünümünü gidermek değil aksine pekiştireceğinin farkında bile değildir.

Fethi bey de bir muhalefet partisi kurmanın kendi işleri olmaması gerektiğini, işin doğal yollarla olması gerektiğini söylemez, ya O da işin farkında değildir ya da farkındadır ama bunu Atatürk'e söylemeye çekinmektedir. Şunları söyler Atatürk'e: "Fikriniz çok parlaktır. Gerçekten bugünkü idare şeklimiz lafzen (söz olarak) cumhuriyet ise de, cumhuriyetten ziyade diktatöre benzemektedir. Halbuki cumhuriyeti şahısların hayatına bağlı tutmak tehlikelidir. Cumhuriyeti şahsi idare şeklinden kurtararak gayri şahsi hale koymak hepimiz için bir vecibedir. Bu gayeyi temin için teşebbüse geçmenizi bütün kalbimle tekrar takdir ve tebrik ederim ve inancıma göre bu teşebbüsünüz şimdiye kadar kazandığınız muvaffakiyetlerin en parlağı olacaktır. Fakat mesele çok müşküldür. Kuvvet ile idareye alışmış olanlar serbest münakaşa ve ikna yoluyla hükümeti idarede zorluk çeker. Yalnız şurası var ki, kuvvete dayanarak hükümet yapmak kolaydır. Size yakışan ise güç olan ikinci şıkkı tatbik edebilmektir. Bana gösterdiğiniz itimat ve verdiğiniz görevden dolayı çok müteşekkirim. Fakat alacağım vazifenin güçlüğünü de anlıyorum."

Bu sözler üzerine hem Atatürk hem de İsmet Paşa sanki anlaşmış gibi "Biz size yardım ederiz" derler.

İşte 1930 yılında kurulmaya çalışılan muhalif bir fırkanın gerçek hikayesi böyle başlar. Fethi bey İttihat ve Terakki üyesidir ve Osmanlı'nın son döneminde kısa bir süre bakanlık (nazırlık) yapmıştır. Malta'ya gönderilen sürgünler içinde kendisi de vardır. Atatürk ile aynı yıllarda harp okulundan mezun olmuştur. Yakın arkadaştırlar. İktidardan düşürülen Sultan Hamid'i Selanik'e götürme görevi O'na verilmiştir. Hamid kendisine o kadar güvenir ki kızı Ayşe Sultan'ın nikah şahitliğini Fethi beye yaptırmıştır. 1908 Meşrutiyet'i ilan eden beyanname O'nun kaleminden çıkmıştır. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurulduğu zaman kendisi başbakandır. Ilımlı bir siyasi kişiliği vardır ve bu rakiplerince de kabul edilmektedir. Ancak Ermenilere uygulanan soykırımı ve Rumlara yapılan katliamları meşru görmektedir. 1925 ile 1930 arasında Paris büyükelçiliğinde bulunmuş ve İstanbul'a geldiği bir sırada Atatürk kendisine muhalif bir fırka kurmasını teklif etmiştir. Fethi Okyar askerin siyasetle uğraşmasına sürekli karşı çıkmış ve bunu her platformda dile getirmiştir. Bu fikrini kabul ettirmekte başarılı olamayınca da sıcak siyasetle ilgilenmeyi bırakmış ve Paris büyükelçilğik görevini üstlenmiştir.

Atatürk yönetiminin bir diktatörlük görünümü vermesinin yalnız Atatürk ve Fethi bey değil birçok yönetici farkındadır. Meclis Başkanı Kazım Özalp Paşa Fethi bey fırka teklifini aldıktan sonra aynı odaya girer. Gazi ona da olayı kısaca anlatır. Özalp dikkatle dinledikten sonra "Evet... Bir muhalefet lazımdır. Birçok arkadaş mecliste söz söyleyemediklerinden şikayet ediyor. Geçenlerde Viyana'da bulunduğum zaman Neue Freie Presse gazetesi benden mülakat istemiş ve 'Türkiye'de kaç siyasi parti vardır' sualini sormuştu. 'Bizde yalnız bir fırka vardır' cevabını verdim. Gazeteci hayret etti, 'hükümet işleri sadece bir fırka ile nasıl kontrol edilebilir. O halde sizde parlamento murakabesi (denetimi) de yok demektir' dedi. Kendisini tatmin için, bizdeki sistemi izah edip 'hayır bizde murakabe vardır, fakat bizim kendimize mahsus tarzımız vardır. Biz hükümeti fırkada ve encümenlerde kontrol ederiz. Böylelikle de ülkemizde, çok fırkanın varlığından kopup gelen sakıncaların tesirlerini önledik' dedim. Gazeteci ertesi günü söylediklerimi aynen yazmakla beraber kendi tabiriyle, 'şu budalaya bakın, Avrupa'nın ortasında bize parlamento dersi vermeye gelmiş' mealinde bir de fıkra ilave etmişti. Hakikaten bizim meclisin vaziyetini izah etmek güçtür. Fakat bu muhalefeti fırka dahilinde yapmakla başlamak daha uygun olmaz mı? Bir müddet bu suretle devam ettikten sonra ileride fırkalar da teşekkül edebilir."

Fethi bey bu önerinin adeta üzerine atlar. Ancak Atatürk İsmet Paşanın buna razı olmadığını söyler. Söze İsmet Paşa girer ve "fırkada muhalefet doğru olmaz. Böyle bir muhalefet bir hizip teşkili ile neticelenir. Vaktiyle hizip teşekküllerinden gördüğümüz zararlar hepinizin hatırındadır... Hizip bir geçiş devri sayılamaz. Mihverine oturmadığı zaman da muhalefet olmaz,hizipleşme olur, gaye elde edilmez. Bu mevzu üzerinde müspet misal göstermek çok zordur. Fırka ne demektir? Aynı düşünenlerin toplandığı yerdir. Burada muhalefet olur mu?" yanıtını verir.

Fethi bey İsmet Paşa'nın içine düştüğü ikilemi çelişkiyi yakalar ve anında taşı gediğine koyar: "Evet. Fırka aynı düşünenlerin toplandığı bir çatı olmak lazımdır. Fakat demin bizzat meclis reisi Kazım Paşa hazretleri birçok mebus arkadaşın mecliste istedikleri gibi konuşamamaktan dertli ve şikayetçi olduklarını söylemişlerdir. Bu bir hakikattir zannediyorum. Gazi hazretleri de kendilerine zaman zaman böyle şikayetlerin eriştiğini dün söylemişlerdir. Bu hakikat, zannederim Başvekil Paşa hazretlerince de malûmdur. Demek ki, bugünkü Halk Fırkası, aynı düşünenlerin toplandığı çatı manasına gelmiyor. Hakikat böyle olunca, elbette makul ve tabii olan, Halk Fırkası içinde kalmak istemeyenlerin oradan ayrılması ve ayrı felsefe ve düşünüşte bir siyasi fırkanın çatısı altında toplanmalarıdır. Hatta bir veya birkaç... Çünkü malumdur ki, aynı fırkada toplanacak olanların, daha evvelinden ortaya konulmuş belirli siyasi fikirlerin ve kanaatlerin hiç olmazsa asgarî müşterekinde birleşmiş olmaları zarureti vardır. Garpta, fırkaların bu manaya geldiğini ve birbirine uymayan düşünce ve felsefelerin kendi mantık ve tarzlarını ortaya koyarak mücadele ettiklerini, doğru yolun da böylelikle bulunduğunu biliyoruz."

Aynı fırka içinde muhalefet olmaz, olmamalı diyen İsmet Paşa bu sözlerinin üzerinden 16 yıl geçtikten sonra 1946 seçimlerine CHP içinden çıkan Demokrat Parti'yle girmek zorunda kalması ve bir sonraki seçimde (1950 seçimleri) iktidarı kaybetmesini hatırlayınca insan düşünmeden edemiyor. Hani aynı parti içinde muhalefet olmazdı!

Türkiye'de muhalif bir fırkanın gerekliliğinin ve bizzat kuruluşunun Atatürk tarafından yapılması bir yanıyla demokrasiye merhaba demek istemek, diğer yanıyla da muhalefet partilerinin ne olduğuna ilişkin hiçbir bilgi sahibi olmamak anlamlarına geldiğini görüyoruz. Osmanlı'da da muhalefet partileri yoktu ama muhalefet vardı, zaten insanların muhalif olmaları nasıl engellenebilirdi ki?

Bu döneme ilişkin bazı bilinmeyen şeyler Fethi beyin anılarında gün ışığına çıkıyor. Atatürk Fethi beyin kuracağı partinin siyasi eğilimini de belirlemek ister:

"Yalnız bugünkü fırkanın (Halk Fırkası) sağında hiçbir teşekküle müsaade edemem. Yeni teşekkül ancak Halk Fırkası'nın solunda olmalıdır. Fırkayı teşkil edecek olursanız siyasi renginiz ne olur?"

Fethi beyin liberal görüşte olduğunu bilen Atatürk aslında ona bu fikrini İsmet Paşa, Kazım Özalp ve Nuri Conker'in yanında da açıkça söyleterek onu bağlamak istemektedir. Fethi bey "Ben öteden beri hürriyet taraftarıyım. Bundan ötürü benim teşkil edeceğim fırka liberal bir fırka olur... tabiatıyla böyle bir fırka Halk Fırkası'nın solunda mevki alır" yanıtını verir. Fethi beyin sorunu yeni bir parti kurması değil Gazi'nin bu partiye karşı tutumunun ne olacağıdır. Çünkü kendisi hem devlet başkanı hem de Halk Fırkası'nın genel başkanıdır. Bu soruyu dile getirdiğinde Atatürk "Tabii ben tarafsız olacağım" yanıtını verir.

Fethi bey yine de düşünmek için izin ister. "İsmet Paşa'ya o kadar az itimadım vardı ki, tekliflerini derhal kabul edemedim ve düşünmeyi tercih ettim".

Bir yanda Kazım Özalp'ın teklif ettiği ve Fethi beyin de desteklediği Halk Fırkası (HF) içinde bir muhalefet çıkması düşüncesi diğer yanda ise Atatürk ve İsmet Paşa'nın istediği HF dışında bir muhalefet partisinin oluşması... Tabii ki bu iki düşünce tartışılmaz bile, Atatürk kendi isteğini uygular. Birkaç gün sonra Atatürk Fethi beye kurmayı düşündüğü partinin adını da söyler: Serbest Cumhuriyet Fırkası.

Parti kurma fikri dolayısıyla kendi vicdanıyla da epey didişen Fethi beyi Atatürk'ün ve İsmet Paşa'nın yeni fırkaya karşı alacağı tutum rahatsız etmektedir. "İsmet Paşa'nın hodbinliği ve nihayetsiz iddialı ve hudutsuz mevki hırsına eklenen yetersizliği ve etrafında cereyan eden fecaatleri anlamamaktaki inadı yüzünden memleket bir uçuruma doğru sürüklenmekte iken haykırmamak, fenalıklara karşı ses çıkarmak ve bir istirahat köşesinde kalmak elimden gelmiyordu."

Atatürk'ün gerçekten muhalif bir parti kurulmasını isteyip istemediği Fethi beyin anılarına göre net değildir. Bunun göstermelik bir oyun mu yoksa demokrasiye doğru atılan bir adım mı olduğu konusu hâlâ belirsizliğini korumaktadır.

Atatürk Fethi beyin üzerinde epey düşündükten sonra "kabul ediyorum", yanıtı üzerine garip bir istekte bulunur: "Bana, bir fırka teşkili arzusunda olduğunuzu bir mektupla bildirir ve bunu nasıl telâkki edeceğimi bir mektupla sorarsınız. Ben de size iyi karşılayacağımı bildiririm, işe başlarsınız. Bana yazacağınız mektupta Reisicumhur ve Halk Fırkası Umumi Reisi olmak sıfatlarımla hitap edersiniz."

Fethi bey anılarında, iki parti karşısında da tarafsız olacağını açıklayan Atatürk'ün mektupta Halk Fırkası Umumi Reisi unvanının kullanılmasını istemesini kötüye yormaz o anda. "Samimiyetle itiraf edeyim ki, Gazi'nin bu açıklamasını, mevzu üzerinde daha aydınlık ve kesin durumunu belirtmek arzusuna bağlamıştım. Başka türlü nasıl düşünebilirdim ve başka türlü düşünmeye ne sebep vardı?.. Böylelikle de muhitte, kendisinin mevzu üzerinde ne kadar kararlı olduğunu göstermek istemişti... eğer bu Halk Fırkası Umumi Reisi tabirinden zerrece şüphelenmiş olsaydım, tereddütsüz kendisinden açıklama yapmasını isterdim."

Fethi bey mektubu bir sonraki gün göndereceğini belirtir. O sırada İsmet Paşa da yanlarına gelir. Kendisinden başka ne isteği olduğunu soran Atatürk'e Fethi bey, İsmet Paşa'nın duymasını isteyerek şöyle der: "Sizin her iki fırkaya eşit muamele ve eşit yardımda bulunmanızı isterim. Ancak bu şartlarla fırkanın kurulmasına teşebbüs edebilirim."

Atatürk de İsmet Paşa da başlarını sallayarak ona olumlu yanıt verir. Gazi "Tabii böyle olacaktır. Teşkilatınız için ben ayrıca yardım edeceğim. Paraya ihtiyacınız var. Ne kadar isterseniz, söyleyiniz" der. Fethi bey "HF'nin bütçesi, gerçek ihtiyaca göre tayin ve tespit edilmiş olduğuna göre, ben de o kadar para isterim" yanıtını verir. Bu konuda da olumlu yanıt alır.

Atatürk artık çocuklar gibi sevinçlidir. "İki fırkanın karşı karşıya gelerek mecliste murakabe (denetim) vazifesini yapması, daha iyi yolları araştırması, işleri tenkit etmesi çok iyi olacaktır. Böylelikle rejimi tezatlardan kurtarmış olacağız" sözlerinden sonra Fethi beye "Size kırk elli arkadaş veririm. Şimdilik onlarla işe başlarsınız. Gelecek seçimlerde ona yakın mebusu fırkanız namına temin ederim. Gelecek seçimde ne kadar mebus istersiniz" diye sorar. Fethi bey o günkü milletvekili sayısının üçte birine yakın sayıda mebus ister. İsmet Paşa derhal itiraz eder bu isteği ve "elliden fazla veremeyiz" der. Araya Gazi girer ve İsmet beye 70 rakamını kabul ettirir.

Bu konuşmaları anılarda okurken insan Türkiye'de işlerin neden hâlâ doğru yürüyemediğini bir kez daha düşünüyor. "Memlekete muhalefet partisi lazımsa onu da biz kurarız" anlayışının ne kadar doğal karşılandığı görülüyor. Partiyi kimin kuracağı, adının ne olacağı, kimin genel sekreter olacağı Atatürk tarafından belirleniyor ve bu partiden mecliste Atatürk'ün partisi Halk Fırkası'nı denetlemesi bekleniyor. Toplumlar böyle kandırılabilir mi? Türkiye'de kandırılabiliyor...

Fethi bey partisini tanıtmak amacıyla illeri gezecektir doğal olarak ve Halk Fırkasının baskıcı yönetiminden bıkmış olan halk da muhalif bir partinin kurulacak olmasını büyük bir heyecanla karşılamıştır. Fethi beyi Çanakkale'de büyük bir kalabalık karşılar. Ama asıl pantomim İzmir'de oynanır.

"Hadiseler, gemimiz daha limana girmeden başladı. çünkü liman, küçük vasıtalarla ana baba günü. mahşer numunesi halinde idi. Bütün şehir, çevresiyle beraber ayağa kalkmıştı. Vilayet-polis-jandarma üçlüsü, gelen âdeta düşman temsilcisi imiş gibi karşı tedbir almıştı. Bin bir zorlukla karaya çıktıktan ve polis-jandarmanın güya tedbirleri ile otele eriştikten sonra vali Kâzım Paşa'yı, belediye reisini ve müstahkem mevki kumandanını beraberimde Tahsin bey olmak üzere ziyaret ettim. Ne kadar garip hatta hazindir ki ne vali ne belediye reisi ziyaretlerimizi iade etti fakat İzmir'de vahim hadiseler çıkmadı ise, şahsiyetine ve tedbirlerine borçlu olduğumuz kumandan Hüseyin Emir Paşa otele görmeye geldi ve ayrılıncaya kadar da alâkasını esirgemedi.

Yüzünü göremediğimiz vali Kâzım Paşa'dan, akşam üzeri ve otelin çevresi yine tıklım tıklım İzmirlilerle dolu iken bir tezkere aldım. Asayişi temin edemediğinden, nutkumu ertesi gün vermemi, tehir etmemi istiyordu. Hiçbir sebeple bunun mümkün olmayacağını söyledim ve telgraf yolları kapanmış olmasına rağmen vaziyeti Gazi'ye bildirdim. Kısa zaman sonra şu cevap geldi:

İzmir'de Serbest Fırka Reisi Fethi beyefendi hazretlerine (Sureti başvekile, dahiliye vekiline, İzmir valisine)

Anlıyorum ki sana nutkunu söyletmek istemiyorlar.Fakat sen mutlaka nutku söyleyeceksin ve tesadüf edeceğin herhangi bir engeli derhal bildireceksin.

Asayişin temini için başvekil, dahiliye vekili ve İzmir valisi lazım olan tedbirleri almakta mükelleftir. Gazi.

...

Acı hatta kanlı hadiseler oldu. İzmir, zannediyorum ki o güne kadar görmediği kalabalıkla sakin ve şuurlu bu seslenişi dinlemek hasreti içindeydi Nitekim böyle başladı, fakat halkın üzerine mihrakı meçhul denilen hazırlıklı kişilerle yapılan ateş sonu, genç bir mektepli öldü ve babası, oğlunun kanlı naaşını bana getirerek, 'Bu hürriyet yolunda şehittir. Kurtar bizi' dedi... İzmir'de adliyeye intikal eden 57 vakadan 51'i için adil ve hakbilir Türk hakimi beraat verdi, ikisi hakkında takipsizlik kararı alındı, sadece dördü hafif cezalar sınırına girdi. Hiçbirisi, hâlâ yürürlükte olan o meşhur takrir-i sükun kanununun şümulüne girmedi, girdirilemedi."

Fethi bey dönmeden Atatürk'e olaylar bambaşka anlatılmıştır. İzmir'de halkın anarşi çıkardığı, şehri kargaşa içinde bıraktığı bizzat İzmir Valisi tarafından belirtilmiştir. "İsmet Paşa Gazi'ye gelmiş, 'şeref ve haysiyetim söz konusudur. İzmir'de fotoğraflarıma tabanca atıyorlar, bir matbaamızı tahrip ettiler. Halk Fırkası binalarını tahrip ediyorlar. Fethi beyi tevkife mecbur olacağım' demiş."

Atatürk'ün de bu anlatımlardan epey etkilendiğini belirtiyor Fethi bey anılarında. İsmet Paşa'nın hiçbir iktidar gücünü paylaşmak istemediği, muhalif bir parti kurulmasını aslında istemediği ve Türkiye'yi kendi bildiği gibi idare etme düşüncesinde olduğu anlaşılıyor. Atatürk'ün farklı bir yol arayışı, bu işle ilgili samimiyeti sorgulanmadan şöyle anlaşılabilir: Atatürk diktatör görüntüsü verdiğini biliyordu ancak bunun jakoben bir yöntemle çözülemeyeceğini ya kabul etmiyor ya da edemiyordu.

Yazının daha da uzamasına fırsat vermemek için diğer gelişmeleri atlıyorum. Çünkü gerçekten de Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) yerel seçimlere girer ve neredeyse girdiği her yerde kazanır. Fakat bu arada Halk Fırkası'nın gaddarca tutumundan bıkan halkın SCF'yi olağanüstü sahiplenmesi İsmet Paşa'yı ve Atatürk'ü kızdırır. Yeni kurulan bir partinin halk tarafından bu kadar  benimsenmesini hiç beklemeyen ve içlerine sindiremeyen Halk Fırkası yöneticileri başta Atatürk olmak üzere  Fethi beye ve partisine karşı cephe alır.

Bu durumda partiyi feshetme kararı alan SCF kurucuları/yöneticileri bu kararlarını Atatürk'e bildirir. Emirle kurulan muhalefet partisinin ömrü ne yazık ki dört ay sürebilmiştir.

Atatürk'ün kendi isteğiyle/emriyle kurulan bir muhalefet partisi yine O'nun karşı çıkması dolayısıyla dağıtılmıştır. Bir insan nasıl hem bir şeyi isteyip hem de ona karşı savaş açar? İşte asıl yanıtlanması gereken soru budur. Atatürk el yordamıyla demokrasiyi ararken kendisini bir diktatör olarak görmüyordu. Avrupalıların onu öyle görmesine de kızıyordu. Bir yandan her türlü iktidar gücünü elinde tutup diğer yandan demokratik bir siyasi yaşam yaratmanın imkansız olduğunu bilmiyordu, bilmek istemiyordu.

Emirle kurulan muhalefet partilerine tek örnek SCF değildir. Resmi Türkiye Komünist Fırkası (TKF) da Atatürk'ün emriyle kurulmuştur. 1932'de İktisat vekilliğine getirilen Celal Bayar Gazi'nin emriyle hem Yeşil Ordu Cemiyeti'nde hem de resmi TKF'de görev almıştır. Sözü gelmişken Bayar'ın 1 Kasım 1937'de İsmet Paşa'nın yerine başbakanlığa getirildiğini belirtelim. Bayar da devletçilikten yanaydı ama devlet eliyle sanayileşmeye hız vermişti. 1924'te Atatürk'ün emriyle İş Bankası'nı kurmuş 1932'ye kadar genel müdürlüğünü başarıyla yürütmüştü. Bu başarı onu iktisat vekilliğine yükseltmiş ve İsmet Paşa'nın görevden alınmasına bile yol açmıştı. Atatürk ölümünden önceki son yılda İsmet Paşa'nın işe yaramadığını görmüştü ama çok geç kalmıştı. Yaşasaydı belki de bambaşka bir Türkiye dünyaya merhaba diyecekti. Halk Fırkası onun yönetimine girerek dönüşecek ve çok partili sisteme daha erken geçilebilecekti. Belki de bunların hiçbiri yine olmayacaktı, bilinmez.

Fethi bey parti kapatıldıktan sonra İngiltere büyükelçiliğine atanır. İngiltere Kıralı 8.Edward'ın 4 Eylül 1936'da Türkiye ziyareti dolayısıyla görevi icabı Fethi bey de İstanbul'a gelir ve tabii ki Atatürk ile de görüşür.

"Gazi'yi beden olarak çok değişmiş buldum. Bu gördüklerim, O'nun hastalığı hakkında söylenen, Avrupa gazetelerine intikal eden haberlerin tamamen asılsız olmadığını ispatlıyordu. Ne kadar mağrur olduğunu bildiğim için bu bahse hiç temas etmedim. Uzun uzun beni, refikamı, çocukları sordu. Dalgın ve düşünceli idi. Mevzuu yaklaşmış olan İngiliz seçimlerine getirdi. Sordu: 'Kim kazanacak dersin? Muhafazakârlar mı, işçiler mi?' Cevabımı beklemeden öylesine derin içini çekti ki, hadisenin, kalbinde nasıl yer ettiğini, bu iç çekişe şahit olmasaydım asla tahmin edemezdim: 'Biz, bizimkisini başarabilseydik onlar da bizim seçimlerimiz için KİM KAZANIR diye soracaklardı. Yazık oldu...

Çok şey söyleyebilirdim, susmayı tercih ettim. Fakat koyduğu teşhis, hadisenin en güzel, en veciz izahı idi: Hakikaten yazık olmuştu."

Bu yazının konusu üzerinden doksan yıl geçtikten sonra yanıtını hâlâ bulamamış bir sorudur. Türkiye neden tam anlamıyla demokratik bir siyasi hayata kavuşamıyor? Bu soru bugün de tüm yakıcılığıyla soruluyor. Çünkü aynı uygulamalar, yani tek adam rejimi, partili cumhurbaşkanlığı rejimi bugünün de konusu, siyasi figürleri aynı olmasa hatta birbirine zıt olsa da. Demek ki sorun siyasi figürün kişiliğinde veya hangi görüşte olduğunda değil, başka bir yerde, arayalım bakalım bu soruya yanıt bulabilecek miyiz?

NOT: Bu yazıyı yazarken Ali Fethi Bey'in anılarını içeren "Üç Devirde Bir Adam" adlı yapıttan yararlandım. Cemal Kutay'ın kaleme aldığı kitap bir Tercüman yayını. 

  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARŞİVİ
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 22 15 1 6 39 16 51 +23
2 Konyaspor 21 12 3 6 33 16 42 +17
3 Fenerbahçe 22 10 6 6 35 27 36 +8
4 Alanyaspor 22 10 7 5 38 32 35 +6
5 Beşiktaş 22 10 7 5 34 30 35 +4
6 Hatayspor 22 11 9 2 32 34 35 -2
7 Başakşehir FK 21 10 7 4 30 21 34 +9
8 Adana Demirspor 22 9 6 7 30 25 34 +5
9 Kayserispor 22 8 7 7 30 29 31 +1
10 Gaziantep FK 21 9 8 4 27 28 31 -1
11 Sivasspor 22 7 6 9 29 23 30 +6
12 Fatih Karagümrük 22 8 8 6 29 31 30 -2
13 Galatasaray 22 7 9 6 27 31 27 -4
14 Giresunspor 22 7 10 5 21 22 26 -1
15 Kasımpaşa 22 6 10 6 27 30 24 -3
16 Göztepe 22 6 10 6 26 30 24 -4
17 Antalyaspor 22 6 11 5 23 34 23 -11
18 Çaykur Rizespor 22 6 13 3 21 39 21 -18
19 Altay 22 5 14 3 24 37 18 -13
20 Yeni Malatyaspor 21 4 14 3 17 37 15 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 20 13 4 3 35 16 42 +19
2 MKE Ankaragücü 20 13 4 3 32 15 42 +17
3 BB Erzurumspor 20 11 4 5 33 22 38 +11
4 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
5 Bandırmaspor 20 10 7 3 32 20 33 +12
6 Samsunspor 20 9 5 6 31 23 33 +8
7 İstanbulspor 20 10 7 3 30 25 33 +5
8 Adanaspor 20 9 6 5 26 20 32 +6
9 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
10 Gençlerbirliği 20 8 10 2 23 29 26 -6
11 Manisa FK 20 7 9 4 22 26 25 -4
12 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
13 Kocaelispor 21 7 11 3 20 28 24 -8
14 Keçiörengücü 20 6 9 5 27 32 23 -5
15 Menemenspor 20 5 7 8 23 33 23 -10
16 Altınordu 20 7 12 1 27 40 22 -13
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 20 5 11 4 19 30 19 -11
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Yeni Malatyaspor vs Beşiktaş
 22/01/2022 Adana Demirspor vs Fatih Karagümrük
 22/01/2022 Sivasspor vs Fenerbahçe
 22/01/2022 Başakşehir FK vs Göztepe
 23/01/2022 Hatayspor vs Çaykur Rizespor
 23/01/2022 Kasımpaşa vs Kayserispor
 23/01/2022 Altay vs Konyaspor
 23/01/2022 Antalyaspor vs Gaziantep FK
 23/01/2022 Giresunspor vs Alanyaspor
 23/01/2022 Galatasaray vs Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Manisa FK vs Gençlerbirliği
 22/01/2022 Ümraniyespor vs Menemenspor
 22/01/2022 Altınordu vs İstanbulspor
 22/01/2022 MKE Ankaragücü vs Denizlispor
 23/01/2022 Adanaspor vs Keçiörengücü
 23/01/2022 Bandırmaspor vs BB Erzurumspor
 23/01/2022 Eyüpspor vs Bursaspor
 05/02/2022 Keçiörengücü vs Samsunspor
 05/02/2022 Tuzlaspor vs Balıkesirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Ankaraspor vs Niğde Anadolu FK
 22/01/2022 Bayburt Özel İdare Spor vs Turgutluspor
 22/01/2022 Bodrumspor vs Diyarbekir Spor
 22/01/2022 Çorum FK vs Ergene Velimeşe
 22/01/2022 Kahramanmaraşspor vs Etimesgut Belediyespor
 22/01/2022 Sarıyer vs Sakaryaspor
 22/01/2022 Sivas Belediyespor vs Serik Belediyespor
 22/01/2022 1461 Trabzon FK vs İnegölspor
 26/01/2022 Adıyaman FK vs Ankaraspor
 26/01/2022 Afjet Afyonspor vs Somaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Çatalcaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 23/01/2022 Batman Petrolspor vs Fatsa Belediyespor
 23/01/2022 Belediye Kütahyaspor vs Bursa Yıldırımspor
 23/01/2022 Erbaaspor vs Arnavutköy Belediye
 23/01/2022 Nevşehir Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 23/01/2022 Sancaktepe FK vs Karaman Belediyespor
 29/01/2022 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Hendek Spor
 29/01/2022 Bursa Yıldırımspor vs Arnavutköy Belediye
 30/01/2022 Artvin Hopaspor vs Elazığspor
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI