kayseri escort
Metin Gülbay
  Güncelleme: 25-01-2022 22:12:00   24-01-2021 10:22:00

2.BAYEZİD ZEHİRLENEREK ÖLDÜRÜLDÜ MÜ?

Yavuz Sultan Selim nasıl tahta çıktı?

İlkokuldan lise sona kadar bize öğretilen tarihe göre babası 2.Bayezit'in tahttan kendi isteğiyle çekilmesi üzerine Selim tahta çıkmıştır. Hatta çekilme konusu bile tüm resmi tarih açıklamalarında geçmez. Resmi derken Osmanlı dönemi tarihçilerinin ezici çoğunluğundan söz ediyorum. Peki bu resmi tarih yazımının dışında bir şey mi olmuştur ki kuşkularını dile getirenler vardır. Yani 2.Bayezit tahttan gönüllü olarak çekilmemiş midir? Oğlu 1.Selim tahta elini kolunu sallayarak geçmemiş midir?

2.Bayezid: Sultan Bayezid II "the Holy" (Veli). Ottoman miniature painting, located at Topkapı Sarayı Müzesi, İstanbul (Inv. H 1324, Fol. 29v)

Hayır böyle olmamıştır.

Yavuz'un yani 1.Selim'in tahta aday iki ağabeyi daha vardır. Aslında Bayezit'in sekiz oğlu olmuş ama beşi kendisinden önce ölmüştür. Bayezit en büyük oğlu Ahmed'i taht için en uygun aday olarak görmektedir. Bayezit bu konuda yalnız da değildir. Saray bürokrasisi de aynı düşüncededir ve Ahmed için çalışmaktadır. Bir de ortanca kardeş Şehzade Korkud vardır. Selim Trabzon sancağına atanıp, başkentten uzakta, orada ikamete mecbur tutulmuştur. Ahmet Amasya, Korkud Teke (bugünkü Antalya, Burdur gibi illeri de içine alan geniş bir alan) sancağının başında bulunmaktadır. İstanbul'a en yakın sancağa Ahmed atanmıştır, yani tahta çıkacak şehzade sanki böylesine açık biçimde tercih edilmiştir. Osmanlı şehzadeleri sancakları yöneterek deneyim kazanmakta sonra tahta çıkmaktadır. Tabii babaları yani sultan öldükten sonra. 1.Selim en küçük kardeş olmasına ve babası tarafından tahta layık bulunmamasına rağmen Osmanlı tahtına çıkabilmiştir. Bu çıkış tahmin edebileceğiniz gibi çok kanlı bir yol izlemiştir.

Selim ile babasının arasının ne zaman ve hangi nedenle açıldığı bilinmemekle birlikte O'nun Trabzon'a 1487 gibi erken bir tarihte atandığından hareketle bu işin epey eski bir tarihte olduğunu söylemek pek de mantık dışı olmaz.

Osmanlı devletinde tahta çıkabilmek için en büyük erkek olmak gerekmemektedir. En büyük erkeğin tahta çıkması kuralı çok ileri bir tarihte, 1876 Anayasası ile getirilmiştir. Moğol-Türk geleneğine göre "en uygun olan kişi" tahta çıkabilir. Bu da o dönemde en savaşçı anlamına gelmektedir. Aynı zamanda askerleri en çok ikna edebilen, onların güvenini kazanan anlamına da gelmektedir. Eğitimin çok olmasının bu işte pek bir anlamı yoktur. Ahmed de Korkud da küçük kardeşleri Selim'den çok daha entellektüeldir. O dönemin koşullarıyla olaylara bakmakta da büyük yarar vardır, devleti genişletecek yani hazineyi para ile doldurabilecek yetenekteki bir kişinin tahta geçmesi askerler ve halk için en uygun ve yararlı seçenektir.

Selim'e niye "yavuz" lakabı verildiği konusunu bir sonraki yazıya bırakarak bu yazıda yalnızca tahta çıkış konusuna odaklanacağım. Böylece birinci cümlede sorduğumuz soruya yanıt vermiş olacağım.

Trabzon'da vali olan Selim, babasının, ağabeyi Ahmed'e olan eğilimini bildiği için tüm hareketlerini buna göre ayarladı. Selim 1509'da babasından oğlu Süleyman'ı Şebinkarahisar'a atamasını istedi. Bayezit Ahmed'in baskısıyla bu isteği kabul etmeyerek Süleyman'ı Kırım'ın güneyinde bulunan Kefe'ye atadı. Selim epey zorlu bir süreçten ve diğer istekleri de babası tarafından kabul edilmedikten sonra 1510'da yani oğlu Süleyman'ın Kefe'ye atanmasından bir yıl sonra Kırım'a geçti tabii babasının emri dışına çıkarak. Kimi tarihçiler Selim'in oğlu için Şebinkarahisar'ı istemesinin bilerek yapılmış bir tercih olduğunu onun asıl isteğinin Süleyman'ın Kefe'ye atanmasını sağlamak olduğunu ileri sürer. Selim böylece tahtı Ahmed'e bırakacağı iyice anlaşılan Bayezit'i arkadan vurmak için Kırım'dan aşağılara inip Balkanlar'daki savaşçı beyleri, akıncıları ikna ederek hep beraber İstanbul'a yürüyüp tahta çıkmayı tasarlamaktadır. Sonuç, bu amacına ulaşmasını sağladığına kuşku olmadığını göstermektedir. Selim Rumeli'de iken Korkud 1511 yılında Teke sancağında başlayarak tüm Anadolu'ya yayılan Şahkulu ayaklanmasıyla meşguldü ancak ayaklanmayı bastıramamıştı. Şahkulu güçlerinin üzerine gönderilen Karagöz Paşa güç durumda kalınca Ahmed ve Korkud'un askerleri ona yardıma gönderilmek istendi ancak iki şehzade de yerlerinde değildi, Karagöz Paşa bu yüzden ayaklanmacıların eline geçti ve Kütahya Kalesi dışında kazığa oturtularak yakıldı. Bu olay askerlerin ve halkın gözünde Ahmed ve Korkud'un itibarını yerle bir etti. Öte yandan Ahmed'in oğlu Murad'ın Kızılbaşlara katıldığı söylentisinin de şehzadenin itibarının daha da zedelenmesine yol açtığı belirtiliyor.

Sonunda olaylar Balkanlar'daki akıncı beyleri ikna ederek çevresine toplayıp epey güçlü bir hale gelen Selim ile babası 2.Bayezit'i savaş alanında karşı karşıya getirdi. Çorlu'da yapılan savaşta 2.Bayezit'in ordusuna yenilen Selim oğlunun yanına Kefe'ye (bugünkü Ukrayna) kaçtı. Bayezit da yol haritasını Selim'i Kefe'de tutmak ve Ahmed'in tahta çıkmasını böylece rahatlatmak olarak belirledi.

Bayezit'in planı neredeyse gerçekleşmek üzereydi. Ahmed'in ordusu Üsküdar'a kadar geldi, tabii tahtı devralmak amacıyla. Ancak bunu haber alan yeniçeriler "Ahmed'i sultan olarak kabul etmeyiz, Selim'den başkasını dinlemeyiz" diyerek ortaya çıktı. Bayezit bunu görmezden gelip Ahmed'i tahta çıkarma hazırlıklarına devam edince de beş bin yeniçeri  Ahmed yanlısı eğilime sahip devlet adamlarının evlerine saldırdı. Ancak evlerinde bulamadı. Ahmed bu gelişmeler üzerine sancağına geri dönmek zorunda olduğunu görünce hiç olmazsa Anadolu'ya hükmetme sevdasına düştü, adamlarını oraya buraya atamaya başladı. Oğlu Alaeddin köyleri talan ederken kendisi de Konya'ya saldırdı ve aldı.

Arşiv kaynaklarından sürekli olarak Selim ile iletişim halinde oldukları anlaşılan yeniçeriler bunun üzerine Bayezit'in yaşlı ve hasta olduğunu ileri sürerek Selim'in tahta geçmesini yeniden istedi. Rumeli beylerinin de Selim'in arkasında durması sonucu Bayezit yeniçerilerin bu isteğine uymak zorunda kaldı. Bu kargaşa içinde ortanca oğul Korkud İstanbul'a geldi. Belki kardeşlerinin yarattığı kargaşadan yararlanarak babasının tahtı kendisine vereceğini ummuştu. Korkud'un gelmesine hiç de sevinmeyen Bayezit onun bu isteğini reddetti. Yeniçeriler de saygı gösterdikleri bu şehzadeye dokunmadı ama tahtın Selim'e bırakılması isteğini yineledi.

Korkud bunun üzerine kardeşi Selim'in İstanbul'a gelmesini beklemeye başladı. Selim ordusuyla 24 Nisan 1512'de sur içinde kalan Yenibahçe'ye kadar geldi. Bu noktada belirsizlik vardır. Bazı tarihçiler Selim'in bir gece kaldıktan sonra babasından tahtı devraldığını ileri sürer. Bazıları ise Selim'in burada kalıp imparatorluk birliklerinin desteğini kendi gözleriyle gördükten sonra babasının sarayına gittiğini belirtir. Selim'in Yenibahçe'de ne kadar kaldığı tam olarak söylenmez ama 16.yüzyıl tarihleri O'nun burada bir hafta kaldığını ya da kalmaya mecbur olduğunu kaydeder ki bu da tahtın el değiştirmesinin pek de sıkıntısız olmadığını gösterir.

Belki de Bayezit ile Selim arasında yapılan uzun pazarlıklar sürenin uzamasına neden olmuştur. Bayezid'in Selim'i tahtı teslim etmek için değil serdarlık görevini devretmek için İstanbul'a çağırdığını belirten tarihçiler bu sıkıntının kaynağına ilişkin bazı ipuçları verir. Bayezit'in ayrıca orduyu Selim'in kumandasına (serdarlığına) vererek büyük oğlu Ahmed'in Konya'yı işgal eden güçleri üzerine gönderme planları yaptığı da ileri sürülür. Bu da Bayezit'in tahtı isteyerek değil zor yoluyla terk ettiğini göstermektedir. Muhyiüddin Çelebi, sultanın tahtı hiçbir zaman Selim'e bırakmayı düşünmediğini, Mustafa Âli ise Selim'i "başından atamadığı için onu tahta çıkarmak zorunda kaldığını" belirtir. 16. yüzyıl şairlerinden Tâlibî Selim'in tahta çıkışına ilişkin şöyle tarih düşer: Padişah oldı cihanda seyf ile Sultan Selim. (Selim dünyada kılıcı sayesinde sultan olmuştur.) Bazı anonim kayıtlarda ise  Selim yanlılarının vezirleri ölümle tehdit ettikleri belirtilir.

Bayezit'in tahtı zorunlu olarak bıraktıktan sonra kendi isteğiyle ölene dek yaşamak üzere Balkanlar'a, çok istediği Dimetoka'ya gitmek üzere yola çıktığını yazan tarihçilerin yanı sıra Yusuf b. Abdullah aslında Selim'in Bayezit'in Edirne'de oturmasını istediğini söyler. Selim babasının da kendisi gibi Balkanlar'da güç toplayıp tahtı elinden almak için harekete geçmesinden korkmakta bu yüzden onun Dimetoka yerine Edirne'de yaşamasını istemektedir. Bayezit bir biçimde yola çıkar, Selim'in Yunus ve Kasım Paşa gibi iki önemli devlet adamını ve bazı yeniçeri bölüklerini babasının yanına katması da O'nun babasının Dimetoka'ya gitme isteğini engellemeye dönüktür.

Zaten Bayezit ne Dimetoka'ya ne de Edirne'ye gidebilir. 26 Mayıs 1512 günü İstanbul'da ayrıldıktan kısa bir süre sonra yolda "aniden" hastalanarak ölür. Osmanlı tarihçilerinin çok büyük bölümü reddetse de çeşitli Avrupa kaynakları ve birkaç Osmanlı kroniği de Bayezit'in Selim'in emriyle zehirlendiğini yazar. Osmanlı tarihçilerinin büyük çoğunluğunun sorunsuz bir taht değişimi olduğunu yazmalarının ana nedeni belki de şehzade kavgalarıyla kan kaybetmiş olan devletin gücünün daha da azalmasını önlemenin yanı sıra meşru olmayan yollarla bir şehzadenin tahta çıktığının duyulmasının imparatorluğa vereceği büyük zarardır.

Ancak Avrupalı gözlemciler Bayezit'in ölümünde zehir şüphesini açık biçimde dile getirir. Saray-ı hümayunda 2. Bayezit ile 1.Selim'e iç oğlanı olarak hizmet eden ve Bayezit'in son yolculuğunda maiyetinde bulunan Cenevizli Giovanni Antonio Menavino, Yahudi hekim Ustarabi'nin yaşlı sultanı zehirlediğini söyler. Aile bağları Bayezit'in sadrazamları  Mesih ve Hersekzâde Ahmet Paşalara uzanan Theodoro Spandugino da sultanın Selim'in emri ile zehirlendiğini varsayar. İstanbul'da yaşayan ünlü Venedikli Donado da Lezze benzer biçimde Selim'in babasını öldürmeye karar verdiğini söylerken, Bayezit'in Dimetoka'da oturmasının henüz rakip kardeşleriyle yüzleşmemiş olan Selim için önemli bir risk oluşturacağını belirtir. 16.yüzyılın son çeyreğinde bir süre 3.Murad'ın saray hekimliğini yapan Yahudi haham ve hekim Domenico Hierosolimitano da açıkça Selim'in tahta çıkabilmek için babasını katlettiğini söyler. 17.yüzyılın başında yazan Richard Knolles ise Selim'in 'babasını öldürmeye engerek yılanı gibi kararlı' olduğunu ve düzmece Yahudi Hamon'un yardımıyla zehir kullanıp 'bu lanet olası planı' gerçekleştirdiğini söyler.

Osmanlı tarihinde tahttaki bir sultanı zorla indirip sonra da onu zehirleyerek öldüren tek şehzade olan 1.Selim'in daha sonra kardeşleri Ahmed ve Korkud'u, onların oğullarını, diğer şehzade çocuklarını öldürttüğünü söylemek sanırım gereksiz. Osmanlı tarihçileri bir ağızdan Selim'i temize çıkarma gayretinde olsalar da bir iki tane "ayrık otu" vardır. Tarihçi Şükrî'nin "Selimname"si ile Hezarfen Hüseyin Efendi'nin Tenkihü't-tevarih'inde Bayezit'ten Şehit diye söz edilir. Hezarfen "şehitlik şerbetini içmişti" sözleriyle belki de Bayezit'in normal yollarla ölmediğine bir göndermede bulunacak cesareti göstermişti.

Keşfî Mehmed Çelebi Selimnamesi'nde (19a-19b) Bayezit'in ölümünü şöyle anlatır: "Bir sabah sultanın ... pembe yanakları, safra fazlasından ötürü nilüfer gibi sararıp soldu ... başı ve gövdesi söğüt gibi titriyor, bedeni ateşler içinde yanıyordu, dudaklarında uçuklar oluştu ve başı çok kötü döndüğü ve ağrıdığı için aklını yitirdi." Bu anlatı da Bayezit'in eceliyle ölmediğine gösterilen kanıtlardan biridir. Tarihçi Mustafa Cenabî, Bayezit'ten ve Selim'den çok sonra 1580'lerin sonunda bu olayı anlatırken "onlar" sözcüğünü kullanır. Cenabî "onlar"ın Bayezit'in abdest alacağı suyun içine zehir koyduklarını bunun da sultanın ölümüne yol açtığını yazar. 1600'lerin sonunda yaşayan Evliya Çelebi Bayezit'in "mesmûmen merhum" olduğundan söz eder. Yani yerilmiş, kınanmış, kötülenmiş olarak öldü, der. Bir başka ünlü tarihçi Peçevî İbrahim Efendi ise Selim'in "babası Sultan Bayezidi dahi tesmim" ettiğini söyler. "Tesmim" zehirlemek anlamına gelmektedir.

1.Selim'in çok kısa süren sultanlığını ve kendisine "yavuz" lakabının niçin verildiğini de bir başka yazıda ele alacağım tabii yine kısaca...

NOT: 1. Selim'in tahta nasıl çıktığını anlattığım bu yazıyı yazarken çok geniş ölçüde tarihçi H.Erdem Çıpa'nın Yavuz'u Yaratmak yapıtından yararlandım. Kitap Yayınevi tarafından yayımlanan bu yapıt Sultan 1.Selim hakkında yazılmış en ayrıntılı ve olayları gerçek biçimde aktaran en önemli kaynaklardan biridir.

  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARŞİVİ
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 22 15 1 6 39 16 51 +23
2 Konyaspor 21 12 3 6 33 16 42 +17
3 Fenerbahçe 22 10 6 6 35 27 36 +8
4 Alanyaspor 22 10 7 5 38 32 35 +6
5 Beşiktaş 22 10 7 5 34 30 35 +4
6 Hatayspor 22 11 9 2 32 34 35 -2
7 Başakşehir FK 21 10 7 4 30 21 34 +9
8 Adana Demirspor 22 9 6 7 30 25 34 +5
9 Kayserispor 22 8 7 7 30 29 31 +1
10 Gaziantep FK 21 9 8 4 27 28 31 -1
11 Sivasspor 22 7 6 9 29 23 30 +6
12 Fatih Karagümrük 22 8 8 6 29 31 30 -2
13 Galatasaray 22 7 9 6 27 31 27 -4
14 Giresunspor 22 7 10 5 21 22 26 -1
15 Kasımpaşa 22 6 10 6 27 30 24 -3
16 Göztepe 22 6 10 6 26 30 24 -4
17 Antalyaspor 22 6 11 5 23 34 23 -11
18 Çaykur Rizespor 22 6 13 3 21 39 21 -18
19 Altay 22 5 14 3 24 37 18 -13
20 Yeni Malatyaspor 21 4 14 3 17 37 15 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 20 13 4 3 35 16 42 +19
2 MKE Ankaragücü 20 13 4 3 32 15 42 +17
3 BB Erzurumspor 20 11 4 5 33 22 38 +11
4 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
5 Bandırmaspor 20 10 7 3 32 20 33 +12
6 Samsunspor 20 9 5 6 31 23 33 +8
7 İstanbulspor 20 10 7 3 30 25 33 +5
8 Adanaspor 20 9 6 5 26 20 32 +6
9 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
10 Gençlerbirliği 20 8 10 2 23 29 26 -6
11 Manisa FK 20 7 9 4 22 26 25 -4
12 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
13 Kocaelispor 21 7 11 3 20 28 24 -8
14 Keçiörengücü 20 6 9 5 27 32 23 -5
15 Menemenspor 20 5 7 8 23 33 23 -10
16 Altınordu 20 7 12 1 27 40 22 -13
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 20 5 11 4 19 30 19 -11
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Yeni Malatyaspor vs Beşiktaş
 22/01/2022 Adana Demirspor vs Fatih Karagümrük
 22/01/2022 Sivasspor vs Fenerbahçe
 22/01/2022 Başakşehir FK vs Göztepe
 23/01/2022 Hatayspor vs Çaykur Rizespor
 23/01/2022 Kasımpaşa vs Kayserispor
 23/01/2022 Altay vs Konyaspor
 23/01/2022 Antalyaspor vs Gaziantep FK
 23/01/2022 Giresunspor vs Alanyaspor
 23/01/2022 Galatasaray vs Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Manisa FK vs Gençlerbirliği
 22/01/2022 Ümraniyespor vs Menemenspor
 22/01/2022 Altınordu vs İstanbulspor
 22/01/2022 MKE Ankaragücü vs Denizlispor
 23/01/2022 Adanaspor vs Keçiörengücü
 23/01/2022 Bandırmaspor vs BB Erzurumspor
 23/01/2022 Eyüpspor vs Bursaspor
 05/02/2022 Keçiörengücü vs Samsunspor
 05/02/2022 Tuzlaspor vs Balıkesirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Ankaraspor vs Niğde Anadolu FK
 22/01/2022 Bayburt Özel İdare Spor vs Turgutluspor
 22/01/2022 Bodrumspor vs Diyarbekir Spor
 22/01/2022 Çorum FK vs Ergene Velimeşe
 22/01/2022 Kahramanmaraşspor vs Etimesgut Belediyespor
 22/01/2022 Sarıyer vs Sakaryaspor
 22/01/2022 Sivas Belediyespor vs Serik Belediyespor
 22/01/2022 1461 Trabzon FK vs İnegölspor
 26/01/2022 Adıyaman FK vs Ankaraspor
 26/01/2022 Afjet Afyonspor vs Somaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Çatalcaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 23/01/2022 Batman Petrolspor vs Fatsa Belediyespor
 23/01/2022 Belediye Kütahyaspor vs Bursa Yıldırımspor
 23/01/2022 Erbaaspor vs Arnavutköy Belediye
 23/01/2022 Nevşehir Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 23/01/2022 Sancaktepe FK vs Karaman Belediyespor
 29/01/2022 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Hendek Spor
 29/01/2022 Bursa Yıldırımspor vs Arnavutköy Belediye
 30/01/2022 Artvin Hopaspor vs Elazığspor
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI